Upały a obowiązki pracodawcy – zalecenia Państwowej Inspekcji Pracy i wymagania BHP

Wysokie temperatury stanowią istotny czynnik ryzyka w środowisku pracy. Fale upałów zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia odwodnienia, wyczerpania cieplnego, udaru oraz spadku koncentracji, co bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo wykonywanych obowiązków. Państwowa Inspekcja Pracy każdego roku przypomina pracodawcom o obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy również w okresie wysokich temperatur.

Obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków pracy

Zgodnie z art. 207 Kodeksu pracy, pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Oznacza to konieczność bieżącego monitorowania warunków pracy oraz podejmowania działań ograniczających zagrożenia wynikające z wysokiej temperatury.

Pracodawca powinien dostosować organizację pracy do aktualnych warunków atmosferycznych, zwłaszcza gdy wykonywane są prace fizyczne lub prace na otwartej przestrzeni.

Zapewnienie napojów – obowiązek wynikający z przepisów

Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest zapewnienie pracownikom nieodpłatnych napojów.

Obowiązek ten powstaje, gdy:

• temperatura w pomieszczeniach pracy przekracza 28°C,
• temperatura podczas pracy na otwartej przestrzeni przekracza 25°C.

Napoje powinny być dostępne przez cały czas wykonywania pracy, w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników oraz dostosowane do warunków wykonywanej pracy.

Organizacja pracy podczas upałów

Przepisy nie określają maksymalnej dopuszczalnej temperatury dla większości stanowisk pracy ani nie nakładają obowiązku skracania czasu pracy. Pracodawca, kierując się oceną ryzyka zawodowego oraz obowiązkiem zapewnienia bezpiecznych warunków pracy, może jednak wdrożyć rozwiązania organizacyjne, takie jak:

• skrócenie czasu pracy,
• wprowadzenie dodatkowych przerw regeneracyjnych,
• zmiana godzin rozpoczynania pracy,
• wykonywanie najbardziej obciążających prac w godzinach porannych,
• rotacja pracowników na stanowiskach szczególnie narażonych na wysoką temperaturę.

Wprowadzenie takich rozwiązań nie może skutkować obniżeniem wynagrodzenia pracowników.

Praca na otwartej przestrzeni

Pracownicy wykonujący obowiązki na zewnątrz są szczególnie narażeni na działanie wysokiej temperatury i promieniowania UV. W takich przypadkach zaleca się:

• zapewnienie miejsc zacienionych do odpoczynku,
• organizowanie częstszych przerw,
• stały dostęp do chłodnych napojów,
• stosowanie odpowiedniej odzieży roboczej oraz nakryć głowy, jeśli wymagają tego warunki pracy,
• monitorowanie samopoczucia pracowników oraz ograniczenie wykonywania najcięższych prac w godzinach największego nasłonecznienia.

Szczególna ochrona pracowników młodocianych

Przepisy dotyczące prac wzbronionych młodocianym przewidują dodatkową ochronę. Niedopuszczalne jest wykonywanie przez młodocianych prac w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30°C, a wilgotność względna powietrza przekracza 65%.

Rola oceny ryzyka zawodowego

W okresie letnim warto zweryfikować, czy ocena ryzyka zawodowego uwzględnia zagrożenia związane z wysoką temperaturą. W szczególności należy przeanalizować:

• możliwość wystąpienia stresu cieplnego,
• wpływ temperatury na koncentrację i zdolność do bezpiecznego wykonywania pracy,
• organizację przerw,
• dostęp do napojów,
• skuteczność stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej.

W razie potrzeby należy wdrożyć działania ograniczające poziom ryzyka oraz poinformować pracowników o zasadach bezpiecznej pracy podczas upałów.

Objawy przegrzania organizmu

Osoby kierujące pracownikami powinny potrafić rozpoznać pierwsze symptomy przegrzania organizmu, takie jak:

• silne pragnienie,
• bóle i zawroty głowy,
• osłabienie,
• nudności,
• skurcze mięśni,
• zaburzenia koncentracji,
• przyspieszony oddech i tętno.

W przypadku podejrzenia udaru cieplnego należy natychmiast przerwać pracę, przenieść poszkodowanego do chłodnego miejsca, rozpocząć schładzanie organizmu oraz wezwać zespół ratownictwa medycznego.

Rekomendacje specjalistów BHP

Dobrą praktyką jest przygotowanie zakładu pracy na okres wysokich temperatur jeszcze przed rozpoczęciem sezonu letniego. Warto opracować procedury postępowania podczas upałów, przeszkolić kadrę kierowniczą z rozpoznawania objawów stresu cieplnego oraz monitorować warunki środowiska pracy.

Regularne przypominanie pracownikom o konieczności odpowiedniego nawodnienia, korzystania z przerw regeneracyjnych oraz zgłaszania pierwszych objawów złego samopoczucia znacząco ogranicza ryzyko wypadków przy pracy.

Podsumowanie

Upały nie zwalniają pracodawcy z obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Wręcz przeciwnie – okres wysokich temperatur wymaga zwiększonego nadzoru nad organizacją pracy oraz wdrożenia działań profilaktycznych ograniczających ryzyko zawodowe. Zapewnienie napojów, odpowiednia organizacja czasu pracy oraz bieżące monitorowanie stanu pracowników to nie tylko obowiązek wynikający z przepisów, ale również element odpowiedzialnego zarządzania bezpieczeństwem pracy.

Podstawa prawna:

• Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.
• art. 207 i art. 232 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów,
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,